Ile z pensji idzie na PPK i ile dokłada pracodawca

Wpłata pracownika (podstawowo 2%, art. 27 ust. 1 ustawy o PPK) jest potrącana z wynagrodzenia dopiero po opodatkowaniu. Art. 27 ust. 9 mówi wprost: „wpłaty finansowane przez uczestnika PPK są potrącane z wynagrodzenia po jego opodatkowaniu”. Nie obniża więc ani składek, ani zaliczki na PIT. Obniża wyłącznie kwotę, która trafia na konto.

Wpłata pracodawcy (podstawowo 1,5%, art. 26 ust. 1) działa inaczej po obu stronach: nie wlicza się do podstawy składek emerytalnej i rentowej ani zdrowotnej, bo art. 26 ust. 5 wyłącza ją z podstawy emerytalno-rentowej wprost. Jednocześnie ustawa o PIT nie zna takiego wyłączenia dla podatku: wpłata pracodawcy jest przychodem ze stosunku pracy jak każdy inny, więc podnosi podstawę opodatkowania i miesięczną zaliczkę. Efekt: pracownik płaci podatek od pieniędzy, których nie zobaczy na koncie, tylko na rachunku PPK.

Dlatego kwota, o którą realnie chudnie wypłata, jest zawsze wyższa niż sama wpłata potrącona pracownikowi: różnica to dodatkowy podatek od wpłaty pracodawcy. Przy typowej pensji to zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu złotych miesięcznie, ale w miesiącu, w którym dochód przekracza drugi próg podatkowy, ten sam mechanizm potrafi podbić stawkę do 32%. Kalkulator liczy to automatycznie, licząc cały miesiąc dwa razy: raz z PPK, raz bez, i biorąc różnicę.

Podstawą obu wpłat jest pełne wynagrodzenie brutto, bez ograniczenia rocznego limitu podstawy składek emerytalno-rentowej (trzydziestokrotności): art. 2 ust. 1 pkt 40 definiuje wynagrodzenie dla celów PPK jako podstawę składkową „bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1” ustawy systemowej. Przy wysokich zarobkach wpłaty na PPK biegną więc dalej także w miesiącach, w których emerytalna i rentowa już nie są potrącane.

Obie stawki podstawowe można podnieść dobrowolnie, wpłatą dodatkową: pracownik może zadeklarować do 2% ponad podstawowe 2% (art. 27 ust. 3 ustawy o PPK), pracodawca do 2,5% ponad podstawowe 1,5% (art. 26 ust. 2). Stąd górne granice suwaków w kalkulatorze, po 4% dla każdej strony. Wpłata dodatkowa rządzi się dokładnie tymi samymi zasadami podatkowymi co podstawowa: pracownika potrąca się po opodatkowaniu, pracodawcy dolicza się do przychodu przed nim.

Poza wpłatami obu stron uczestnik dostaje dwie dopłaty z Funduszu Pracy, niezależne od pensji. Wpłata powitalna to jednorazowe 250,00 zł, należne po co najmniej trzech pełnych miesiącach kalendarzowych uczestnictwa (art. 31 ust. 1 ustawy o PPK), raz w życiu uczestnika, a nie raz na każdego pracodawcę: kto ją już dostał w poprzednim PPK, przy kolejnym zatrudnieniu i kolejnym rachunku jej nie dostanie drugi raz.

Dopłata roczna to 240,00 zł za każdy rok kalendarzowy uczestnictwa (art. 32 ust. 1), ale nie automatycznie: należy się, jeżeli suma wpłat podstawowych i dodatkowych obu stron w danym roku jest równa co najmniej kwocie wpłat podstawowych należnych od 6-krotności minimalnego wynagrodzenia (art. 32 ust. 2): w 2026 r. to 3,5% × 6 × 4 806 zł = 1 009,26 zł. Przy podstawowych stawkach ten próg odpowiada dokładnie sześciu miesiącom wpłat liczonym od minimalnego wynagrodzenia, mija się już w pierwszym miesiącu roku dopiero przy pensji od 28 836,00 zł (sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia), a przy niższych zarobkach zbiera się stopniowo w ciągu roku, więc w praktyce dotyczy zwłaszcza osób na niskich zarobkach albo z długą przerwą w zatrudnieniu. Dla uczestnika korzystającego z ważnej obniżonej wpłaty (art. 27 ust. 2) próg jest niższy: to 25% tamtej kwoty (art. 32 ust. 3).

Obie dopłaty nie są potrącane z pensji ani nie kosztują pracodawcy, dlatego nie pojawiają się w kaflu „mniej na koncie”, tylko osobno, w grupie dopłat państwa i w prognozie wartości rachunku po latach. Kalkulator dolicza je do wartości po latach w kwocie nominalnej, bez własnego oprocentowania, w odróżnieniu od wpłat własnych i pracodawcy, które są regularnym miesięcznym strumieniem i dostają kapitalizację.

Za dany rok kalendarzowy przysługuje tylko jedna dopłata roczna, niezależnie od liczby rachunków PPK, jakie ktoś ma u różnych pracodawców (art. 33 ust. 1 ustawy o PPK). Zmiana pracy w trakcie roku nie podwaja tej kwoty. Uczestnictwo w PPK jest przy tym w każdej chwili odwracalne: rezygnacja wymaga pisemnej deklaracji, a od miesiąca jej złożenia wpłaty obu stron się zatrzymują (art. 23 ust. 2). To zawieszenie nie jest jednak trwałe: co 4 lata, od 1 kwietnia, pracodawca ma obowiązek wznowić wpłaty za wszystkich, którzy wcześniej zrezygnowali, chyba że dana osoba złoży rezygnację po raz kolejny (art. 23 ust. 4 i 6). Kto raz zrezygnował i nic więcej nie robi, więc co cztery lata na chwilę wraca do programu, chyba że ponownie się z niego wypisze.

Wypłata w rozumieniu ustawy jest możliwa dopiero po ukończeniu 60 lat (art. 97 ust. 1 pkt 1) i wtedy ma ustalony z góry kształt: 25% środków wypłaca się jednorazowo, a pozostałe 75% w co najmniej 120 ratach miesięcznych, czyli rozłożone na minimum 10 lat (art. 99 ust. 1). Uczestnik może zawnioskować o mniejszą liczbę rat, ale traci wtedy prawo do zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych, o którym informuje go art. 30a ust. 1 pkt 11b ustawy o PIT. W praktyce zapłaci wtedy zryczałtowany podatek od tej części wypłaty.

Przed 60. rokiem życia formalnej „wypłaty” nie ma. Jest zwrot, czyli rezygnacja z całości zgromadzonych środków (poza wyjątkiem: do 100% środków można wypłacić na pokrycie wkładu własnego przy kredycie mieszkaniowym, z obowiązkiem zwrotu w wartości nominalnej, art. 98). Zwrot kosztuje więcej niż zwykłe czekanie: instytucja finansowa przekazuje 30% środków pochodzących z wpłat pracodawcy na indywidualne konto w ZUS jako składkę emerytalną (art. 105 ust. 2 pkt 1 ustawy o PPK), a pozostałe 70% tej części wypłaca uczestnikowi dopiero po potrąceniu podatku dochodowego (art. 105 ust. 2 pkt 2). Środki pochodzące z własnych wpłat pracownika wraca się w całości, także po podatku, a wpłata powitalna i dopłaty roczne przy zwrocie w ogóle nie są wypłacane, tylko wracają do Funduszu Pracy (art. 105 ust. 2 pkt 4).

Sama ustawa o PPK nie podaje stawki tego podatku dochodowego: to zwykły zryczałtowany podatek od dochodów kapitałowych z art. 30a ustawy o PIT, ten sam, który bank pobiera od odsetek na lokacie: 19%. Zwrot jest więc realnie droższy niż utrzymanie uczestnictwa do 60. roku życia: oddaje jedną trzecią wpłat pracodawcy państwu, zanim jeszcze zapłaci podatek od zysku.

Środki na rachunku PPK są przy tym cały czas prywatną własnością uczestnika (art. 3 ust. 2 ustawy o PPK). Zwrot czy wcześniejsza wypłata na wkład własny nie jest niczyją łaską, tylko dysponowaniem swoimi pieniędzmi na gorszych warunkach niż czekanie do 60. roku życia. Ustawa zna jeszcze dwa wyjątki od zasady „wypłata dopiero po 60.”: małżonkowie, którzy oboje ukończyli 60 lat i mają rachunki w tej samej instytucji finansowej, mogą wnioskować o wspólne świadczenie małżeńskie wypłacane w co najmniej 120 ratach (art. 100), a każdy uczestnik może wypłacić do 25% środków w razie poważnego zachorowania: swojego, małżonka albo dziecka (art. 101 ust. 1). Żadnego z tych przypadków kalkulator nie liczy.

Przy wynagrodzeniu 8 000 zł brutto i stawkach podstawowych (2% pracownika, 1,5% pracodawcy) na PPK idzie miesięcznie 160 zł potrącone z wypłaty i 120 zł od pracodawcy, razem 280 zł na rachunek. Netto spada jednak nie o 160 zł, tylko o 175 zł: dodatkowe 15 zł to wyższa zaliczka na PIT, bo wpłata pracodawcy podnosi podstawę opodatkowania o 120 zł, a różnica po zaokrągleniu podstawy do pełnych złotych (art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej) wychodzi nieco inaczej niż prosty rachunek „12% z 120 zł”.

W ciągu roku to 3 360 zł samych wpłat obu stron, powyżej progu 1 009,26 zł wymaganego do dopłaty rocznej, więc do tego dochodzi 240 zł od państwa co roku, a w pierwszym roku uczestnictwa jednorazowo 250 zł wpłaty powitalnej.

Po 10 latach oszczędzania, bez żadnego zysku z inwestycji, na rachunku leżałoby dokładnie tyle, ile wpłacono: 120 miesięcy po 280 zł, plus 250 zł wpłaty powitalnej, plus 10 razy 240 zł dopłaty rocznej: łącznie 36 250 zł. Przy założonej stopie zwrotu 3% rocznie, kapitalizowanej miesięcznie od wpłat własnych i pracodawcy, wartość rachunku jest wyższa, bo pierwsze wpłaty pracują najdłużej. Tabela pod wynikiem pokazuje to samo rozbicie po 1, 5, 10 i 20 latach. Czym dłuższy horyzont, tym większy udział samego zysku w końcowej kwocie.

Ten sam mechanizm inaczej działa przy niższych zarobkach. Przy 4 000 zł brutto i zadeklarowanej obniżonej wpłacie 0,5% pracownik wpłaca 20 zł miesięcznie, bo wynagrodzenie nie przekracza 1,2-krotności minimalnego (art. 27 ust. 2 ustawy o PPK). Przy 9 000 zł brutto i tej samej zadeklarowanej stawce 0,5% pracodawca ma już obowiązek ją pominąć i pobrać pełne 2%, czyli 180 zł, bo wynagrodzenie przekracza tę granicę (art. 27 ust. 5). Kalkulator sam sprawdza ten warunek przy każdym wynagrodzeniu, więc suwak ustawiony na 0,5% nie zawsze oznacza wpłatę w wysokości dokładnie 0,5%.