Ile paliwa spali ta trasa i ile to kosztuje

Koszt paliwa na trasie to najprostszy rachunek w całym budżecie kierowcy: dystans razy spalanie, podzielone przez sto, razy cena litra. Dzielenie przez sto bierze się stąd, że spalanie podaje się na sto kilometrów, a nie na jeden. To jedyne miejsce, w którym łatwo się pomylić o rząd wielkości.

Trasa 300 km przy spalaniu 7 l/100 km wymaga 21 litrów. Przy cenie 6 zł za litr, przyjętej tu jako liczba przykładowa, daje to 126 zł w jedną stronę i 252 zł w obie. Podzielone na dwie osoby to 63 zł od osoby za dojazd i 126 zł za cały wyjazd tam i z powrotem. Cztery liczby wejściowe, cztery liczby wyjściowe, żadnych założeń kalkulatora poza tymi, które sam wpisałeś.

Największy wpływ na wynik ma dystans, bo wchodzi do rachunku wprost. Spalanie i cena litra działają tak samo: dziesięć procent więcej po którejkolwiek stronie to dziesięć procent wyższy rachunek. To dobra wiadomość dla planowania: żeby oszacować koszt trasy z zapasem, wystarczy podnieść spalanie o litr i zobaczyć, o ile urośnie kwota.

Poniższa tabela pokazuje koszt przejazdu 300 km w jedną stronę dla kilku wariantów spalania i kilku przykładowych cen litra. Ceny są ilustracyjne i służą wyłącznie pokazaniu, jak zmienia się rachunek. Swoją wpisz w kalkulatorze.

Widać z niej dwie rzeczy. Po pierwsze, różnica dwóch litrów na sto kilometrów między dwoma autami jest na tej trasie warta mniej więcej tyle samo, co złotówka różnicy w cenie litra. Po drugie, nawet skrajne wiersze tej tabeli mieszczą się w kilkudziesięciu złotych. To jest właśnie powód, dla którego samo paliwo słabo nadaje się do porównywania aut.

Przy wyborze między dwoma samochodami różnica w spalaniu daje na tej trasie kilkanaście do kilkudziesięciu złotych, podczas gdy różnica w tempie utraty wartości potrafi wynieść kilkaset złotych miesięcznie. Spalanie jest najbardziej widocznym kosztem auta i jednocześnie jednym z mniejszych.

Kwota z tego kalkulatora jest prawdziwa, ale odpowiada na węższe pytanie, niż się zwykle zadaje. Pytanie brzmi „ile kosztuje ten wyjazd”, a odpowiedź obejmuje wyłącznie to, co zostawisz na stacji. Tymczasem te same trzysta kilometrów zużywa opony, olej, klocki hamulcowe i zbliża auto do kolejnego przeglądu, a przede wszystkim obniża jego wartość rynkową: przebieg jest jedną z pierwszych rubryk w każdym ogłoszeniu sprzedaży.

W kalkulatorze kosztu samochodu wszystkie te składniki sprowadza się do jednej liczby: kosztu jednego kilometra. Dopiero ona pozwala porównać przejazd własnym autem z ceną biletu, taksówki czy wynajmu, bo obejmuje to, co przy dzieleniu się kosztem na stacji zwykle znika. Przy nowszym samochodzie paliwo bywa mniej więcej jedną trzecią pełnego kosztu kilometra; przy starym, tanim aucie o wysokim spalaniu proporcje się odwracają.

Ma to praktyczną konsekwencję przy rozliczeniach. Jeżeli ktoś zwraca Ci koszt przejazdu w kwocie równej paliwu, dostajesz zwrot mniejszej części tego, co ten przejazd naprawdę kosztował. To samo dotyczy wożenia znajomych: składka „na paliwo” jest uczciwą umową towarzyską, ale nie jest zwrotem kosztów.

Nie znaczy to, że kalkulator paliwa jest do niczego. Do porównania dwóch tras, dwóch aut na tym samym wyjeździe albo do rozliczenia się z pasażerami jest dokładnie tym, czego trzeba. Koszty stałe auta i tak poniesiesz niezależnie od tego, którą drogą pojedziesz.

Kalkulator dzieli koszt jednej strony przez liczbę osób w aucie, kierowcę wliczając. To najprostsza i najczęściej stosowana zasada: wszyscy jadą tę samą trasę, więc wszyscy płacą tyle samo. Jeżeli wracacie razem, kwotę na osobę trzeba podwoić. Dlatego wynik ma osobną linię z kosztem w obie strony.

Przy bardziej złożonych układach warto policzyć trasę na odcinki. Ktoś dosiada się w połowie drogi? Policz osobno dwa dystanse i podziel każdy przez liczbę osób w aucie na tym odcinku. Ktoś jedzie tylko w jedną stronę? Powrót dzieli reszta. Suma takich rachunków jest sprawiedliwsza niż jedno dzielenie całości i zajmuje minutę.

Poza paliwem na typowym dłuższym wyjeździe pojawiają się jeszcze pozycje, których ten kalkulator nie liczy: opłaty za autostrady i tunele, parking w miejscu docelowym, ewentualny prom. Warto je dopisać do rachunku przed podzieleniem go między pasażerów: na dalekich trasach potrafią dorównać kwocie za paliwo, a bywają dzielone niesprawiedliwie właśnie dlatego, że płaci je kierowca kartą w przejeździe.

Zostaje jeszcze pytanie, na które żaden kalkulator nie odpowie: czy w ogóle jechać autem. Zestaw wynik z ceną biletu dla wszystkich osób, które miały jechać, i doliczaj koszt kilometra zamiast samego paliwa. Przy jednej osobie w aucie ta arytmetyka wygląda zupełnie inaczej niż przy czterech, a to właśnie liczba pasażerów, a nie spalanie, jest zmienną, która najmocniej rozstrzyga.