Kalkulator regularnego oszczędzania

Krąży przekonanie, że odkładanie po trochu daje więcej niż wpłacenie tej samej sumy naraz. Rachunek mówi coś odwrotnego. Weź 65 000 zł i dwie drogi: wpłacić wszystko od razu i zostawić na dziesięć lat przy 5%, albo zacząć od 5000 zł i dokładać 500 zł miesięcznie przez ten sam okres, co też daje w sumie 65 000 zł. Pierwsza droga kończy się kwotą 97 388,15 zł, druga 81 310,75 zł. Różnica — ponad szesnaście tysięcy — bierze się stąd, że w wariancie jednorazowym każda złotówka miała przed sobą pełne dziesięć lat, a w regularnym ostatnia wpłata pracowała jeden miesiąc.

Przewaga regularnego oszczędzania leży więc gdzie indziej. Nie polega na tym, że mnoży pieniądze szybciej, tylko na tym, że pozwala uzbierać kwotę, której dziś nie masz. Porównanie z jednorazową wpłatą 65 000 zł jest porównaniem z sytuacją, w której już się ma 65 000 zł — a jeśli by się je miało, nie szukałoby się kalkulatora oszczędzania.

Z tego samego mechanizmu wynika, że nie każda złotówka w tym planie waży tyle samo. Przy 5% i kapitalizacji miesięcznej pierwsza wpłata 500 zł urośnie przez trzydzieści lat do 1681,64 zł. Ta sama pięćsetka wpłacona rok przed końcem da 520,62 zł. Miesiąc, w którym zaczynasz, jest zatem wart więcej niż każde późniejsze usprawnienie planu.

Widać to w strukturze wyniku. Poniżej ten sam plan — 5000 zł na start, 500 zł miesięcznie, oprocentowanie 5% — rozpisany na cztery horyzonty. Wszystkie kwoty są po potrąceniu podatku. Ten sam podział dla własnych założeń rysuje wykres pod wynikiem, a rok po roku rozpisuje tabela obok niego.

Stawka 19% brzmi jak jednorazowe cięcie na końcu. W rzeczywistości podatek pobierany jest przy każdym dopisaniu odsetek, więc do kapitału wraca 81% tego, co zarobił, i to ta pomniejszona kwota pracuje dalej. Ubytek nie jest jednorazowy, tylko narastający: każda niepobrana przez Ciebie złotówka nie zarobi już nigdy swojej złotówki.

W planie trzydziestoletnim z tabeli powyżej odsetki brutto wynoszą 224 631,23 zł, a podatek 42 679,92 zł. Ta druga liczba to prawie jedna czwarta wszystkiego, co przez trzydzieści lat wpłaciłeś — i nie jest ona kosztem, który da się negocjować z bankiem, bo bank jest tu tylko płatnikiem.

Struktura produktu potrafi jednak przesunąć moment poboru. Są instrumenty, w których odsetki kapitalizują się przez cały okres, a podatek pobierany jest dopiero przy wykupie — wtedy do końca pracuje kwota brutto. Są też rachunki emerytalne typu IKE i IKZE, w których zysk kapitałowy przy spełnieniu warunków wypłaty nie jest opodatkowany wcale, choć w zamian obowiązują roczne limity wpłat i ograniczenia co do momentu wypłaty. Przy horyzoncie liczonym w dekadach ta różnica bywa większa niż różnica stawek między bankami.

Kalkulator liczy złotówki, nie zakupy — dopóki nie wpiszesz inflacji. Trzydziestoletni plan kończący się kwotą 366 951,31 zł jest wynikiem nominalnym i tylko przy zerowej inflacji oznacza to, na co wygląda. Przy 2% rocznie odpowiada to sile nabywczej dzisiejszych 202 583,14 zł, przy 3% — 151 179,08 zł, a przy 4% — 113 137,94 zł. Ta sama liczba na wyciągu bankowym znaczy więc trzy różne rzeczy w zależności od czegoś, na co nie masz wpływu. Pole „Roczna inflacja” liczy dokładnie tę poprawkę dla Twoich założeń.

Reguła kciuka jest prosta i warto ją zapamiętać: z oprocentowania nominalnego zostaje po podatku około czterech piątych, i dopiero to porównuj z inflacją. Jeżeli wynik tego porównania jest ujemny, saldo rośnie, a majątek maleje. Nie jest to sytuacja wyjątkowa ani chwilowa — depozyty bankowe bywają przez długie okresy realnie ujemne, bo ich rolą jest bezpieczeństwo i płynność, a nie pomnażanie kapitału.

Jest jednak druga strona, która działa na Twoją korzyść. Stała wpłata 500 zł miesięcznie przez trzydzieści lat to złudzenie stałości: przy inflacji 3% te pięćset złotych wpłacone w ostatnim roku planu odpowiada dzisiejszym 205,99 zł. Realnie odkładasz z roku na rok coraz mniej. Podnoszenie wpłaty razem z inflacją — o kilka procent rocznie — jest tańsze, niż się wydaje, bo Twoje dochody zwykle rosną w podobnym tempie, a różnica w wyniku jest duża. Ten sam plan z wpłatą indeksowaną o 3% rocznie kończy się kwotą 524 996,67 zł, co realnie odpowiada 216 291,68 zł zamiast 151 179,08 zł. To pole „Podnoszenie wpłaty co roku” — wpisz w nie swoją inflację i porównaj oba warianty.

Największą pokusą przy planowaniu oszczędzania jest szukanie lepszej stawki. To racjonalne, ale nieproporcjonalnie mało warte, zwłaszcza na początku. W planie pięcioletnim z tabeli podniesienie oprocentowania z 5% na 6% podnosi wynik z 39 311,74 zł do 40 254,10 zł. Dołożenie 100 zł do wpłaty miesięcznej podnosi go do 45 949,98 zł. Cały punkt procentowy przegrywa z jedną stówką, i to nie o włos.

Przewaga wpłaty utrzymuje się nawet na trzydziestu latach, gdzie procent składany ma najwięcej czasu: 436 977,97 zł przy wyższej wpłacie wobec 426 944,86 zł przy wyższej stawce. Wniosek jest niewygodny, ale użyteczny — porównywarki ofert rozwiązują mniejszy problem niż budżet domowy.

Drugi lever to konsekwencja, a najskuteczniejszym sposobem jej wymuszenia jest zlecenie stałe ustawione na dzień po wypłacie. Przelew, który wychodzi zanim zaczniesz planować miesiąc, nie konkuruje z niczym. Przelew robiony na koniec miesiąca z tego, co zostało, konkuruje ze wszystkim i zwykle przegrywa.

Trzecia rzecz to rozdzielenie dwóch różnych zadań, które często wrzuca się do jednego worka. Poduszka finansowa — kwota na kilka miesięcy życia — ma być dostępna natychmiast i bez straty, więc jej miejsce jest na koncie oszczędnościowym, nawet gorzej oprocentowanym. Oszczędności o horyzoncie liczonym w latach mogą sobie pozwolić na mniejszą płynność w zamian za wyższy zysk. Trzymanie wszystkiego w jednym miejscu oznacza, że albo poduszka jest zablokowana, kiedy jest potrzebna, albo długoterminowy kapitał leży na najniższej stawce w banku.