Kalkulator lokaty bankowej

Podatek od dochodów kapitałowych obejmuje wszystko, co pieniądze zarabiają same: odsetki z lokat i kont oszczędnościowych, kupony z obligacji, dywidendy, zysk ze sprzedaży jednostek funduszu. Nie ma tu kwoty wolnej ani progu, poniżej którego podatku się nie płaci: opodatkowana jest każda złotówka odsetek, także pierwsza. Stawka wynosi 19% i jest ryczałtowa, więc nie zależy od tego, ile zarabiasz poza lokatą.

Bank zaokrągla podatek do grosza przy każdym dopisaniu odsetek osobno, a nie raz od sumy. Przy małych saldach robi to widoczną różnicę: od 100 zł na 5% miesięczne odsetki wynoszą 42 grosze, podatek 8 groszy, a na koncie zostaje 34 grosze. Przy czterech takich kapitalizacjach zaokrąglenia potrafią przesunąć wynik o kilka groszy względem rachunku „19% od całości”.

Ważniejszy jest jednak drugi skutek, ten, który umyka najczęściej. Skoro podatek pobierany jest przy każdej kapitalizacji, to w kolejnym okresie pracuje kapitał powiększony o odsetki netto, a nie brutto. Podatek nie zmniejsza więc tylko zysku, zmniejsza też bazę, od której liczy się zysk następny. Weź 10 000 zł na 5% z kapitalizacją miesięczną na dziesięć lat: ten kalkulator pokaże 14 982,78 zł. Gdyby podatek pobrać raz, na końcu, odsetki brutto urosłyby do 16 470,09 zł, a po odjęciu 19% zostałoby 15 240,78 zł. Różnica to 258 zł, czyli 1,72%, i są to pieniądze, których na rachunku nigdy nie było.

Praktyczny wniosek jest prosty: przy porównywaniu ofert przelicz stawkę na kwotę netto w złotych, dla swojej kwoty i swojego okresu. Nominalne 5% na rok to 4,05% zysku, jeśli odsetki dopisywane są raz na koniec, i 4,13%, jeśli co miesiąc. To wciąż nie jest 5% i żadna kapitalizacja tego nie nadrobi.

Kapitalizacja to moment, w którym naliczone odsetki przestają być obietnicą i stają się częścią kapitału. Do tej chwili nie zarabiają nic. Różnica między wariantami jest realna, ale znacznie mniejsza, niż sugeruje słowo „procent składany”, na krótkiej lokacie prawie niewidoczna, na kilkuletniej już zauważalna.

Weź 10 000 zł przy oprocentowaniu 5% w skali roku. Przez rok kapitalizacja miesięczna daje 10 412,60 zł, a kapitalizacja na koniec okresu 10 405,00 zł: całe siedem złotych i sześćdziesiąt groszy różnicy. Przez pięć lat te same warianty rozjeżdżają się już o 215,40 zł, bo każda dopisana porcja odsetek ma przed sobą coraz dłuższy czas na pracę. Warto też zauważyć, że kapitalizacja roczna i „na koniec okresu” to przy rocznej lokacie dokładnie to samo, a przy pięcioletniej dwie różne rzeczy.

Stąd wniosek, który oszczędza sporo czasu przy porównywaniu ofert: kapitalizacja jest drugorzędna wobec samej stawki. Lokata na 4,75% z kapitalizacją miesięczną da po roku 10 391,60 zł, czyli mniej niż lokata na 5% z odsetkami dopisanymi raz na końcu. Dopiero na dłuższym okresie częstsza kapitalizacja zaczyna nadrabiać ćwierć punktu procentowego, po pięciu latach ta sama para daje 12 117,50 zł wobec 12 025,00 zł. Najpierw porównuj stawki, potem częstotliwość.

Poniżej ta sama kwota w czterech wariantach kapitalizacji i dwóch okresach. Wszystkie kwoty są po potrąceniu podatku, czyli takie, jakie zobaczysz na koncie.

Stawka na plakacie zawsze dotyczy pełnego roku, niezależnie od tego, na ile miesięcy bank przyjmuje pieniądze. Lokata trzymiesięczna na 5% daje 125 zł odsetek brutto od 10 000 zł, po podatku 101,25 zł. To 1,01% zysku w kwartale, a nie 5%. Odruch, żeby przeczytać stawkę jako zysk z lokaty, jest naturalny i kosztowny, zwłaszcza że najwyższe stawki bywają oferowane właśnie na najkrótsze okresy.

Rolowanie krótkich lokat nie jest ani lepsze, ani gorsze od jednej długiej z tą samą stawką. Cztery kolejne lokaty trzymiesięczne po 5%, z których każda startuje z kwotą powiększoną o odsetki netto z poprzedniej, dają po roku dokładnie 10 411,20 zł, czyli tyle samo, co jedna roczna lokata z kapitalizacją kwartalną. Różnica leży gdzie indziej: przy rolowaniu za każdym razem obowiązuje stawka aktualna w dniu odnowienia, a nie ta, którą widziałeś na starcie.

Osobna pułapka to lokaty promocyjne. Podwyższona stawka zwykle obowiązuje krótko, tylko dla nowych środków i tylko do pewnej kwoty, a po zakończeniu promocji pieniądze przechodzą na warunki standardowe. Przeliczenie takiej oferty tak, jakby stawka promocyjna obowiązywała cały rok i całą kwotę, zawyża wynik wielokrotnie. Policz osobno okres promocyjny i osobno resztę, a dopiero potem zsumuj złotówki.

Kapitał na lokacie jest bezpieczny: lokata nie jest inwestycją, więc wpłacona kwota nie może stopnieć, a depozyty w bankach objęte są gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Ryzyko dotyczy wyłącznie zysku i materializuje się w jednym momencie: gdy pieniądze okazują się potrzebne wcześniej, niż zakładała umowa.

Typowa klauzula mówi, że wypłata przed terminem oznacza utratę całości naliczonych odsetek. Jeżeli zerwiesz roczną lokatę 10 000 zł na 5% w dziesiątym miesiącu, kapitał wróci w całości, ale 416,67 zł odsetek brutto, czyli 337,50 zł netto, przepadnie. Dziesięć miesięcy czekania da wtedy dokładnie zero. Gdybyś tę samą kwotę ulokował na sześć miesięcy i po prostu jej nie odnowił, zostałoby Ci 202,50 zł netto. Krótsza lokata z niższą stawką bywa więc lepsza niż długa z wyższą, której nie masz pewności dotrzymać.

Zanim podpiszesz, sprawdź w tabeli warunków trzy rzeczy. Po pierwsze, czy zerwanie zabiera całe odsetki, czy tylko obniża je do stawki rachunku bieżącego: te dwa zapisy dzieli przepaść. Po drugie, czy możliwa jest wypłata częściowa, przy której odsetki tracisz wyłącznie od wycofanej części. Po trzecie, czy odsetki już skapitalizowane i opodatkowane zostają przy Tobie, czy bank potrafi je odebrać razem z resztą.

Najprostsze zabezpieczenie nie wymaga czytania regulaminów: zamiast jednej dużej lokaty załóż kilka mniejszych, o różnych terminach zapadalności. Nagły wydatek zrywa wtedy jedną z nich, a nie cały kapitał. Poduszkę finansową, czyli tę część oszczędności, po którą możesz sięgnąć w każdej chwili, trzymaj na koncie oszczędnościowym, gdzie odsetki naliczają się bez terminu i wypłata ich nie kasuje, nawet jeśli stawka jest niższa niż na lokacie.