Ile naprawdę kosztuje Cię samochód

Zapytany o koszt auta, prawie każdy podaje kwotę wydaną na paliwo. To jedyny składnik, który widać co tydzień na terminalu przy dystrybutorze, więc jedyny, który zostaje w pamięci. Reszta rozpływa się w czasie: ubezpieczenie płacone raz w roku, serwis co kilkanaście tysięcy kilometrów, opony co kilka sezonów, a utrata wartości — nigdy, aż do dnia sprzedaży.

Ten kalkulator sprowadza wszystkie cztery do wspólnej jednostki: złotówek na miesiąc. Utrata wartości to różnica między ceną zakupu a przewidywaną wartością po okresie, rozłożona równo na miesiące. Paliwo to przebieg pomnożony przez spalanie i cenę litra. Ubezpieczenie i serwis to koszty roczne podzielone przez dwanaście. Suma jest odpowiedzią na pytanie, ile auto kosztuje Cię naprawdę.

Rozłożenie utraty wartości równo na miesiące jest uproszczeniem — w rzeczywistości auto traci szybciej na początku okresu niż na końcu. Do planowania budżetu to uproszczenie działa dobrze, bo interesuje Cię średnia z całego okresu posiadania. Gdybyś planował sprzedać auto po roku, wynik byłby zaniżony; przy kilkuletnim horyzoncie różnica się wygładza.

Weźmy przykład arytmetyczny na wartościach domyślnych z pól kalkulatora — to liczby przykładowe, nie prognoza rynku. Auto za 120 000 zł, warte 60 000 zł po 60 miesiącach: utrata wartości to 60 000 zł ÷ 60, czyli 1000 zł miesięcznie.

Paliwo w tym samym przykładzie: 20 000 km rocznie to 1666,67 km miesięcznie; przy spalaniu 7 l/100 km daje to 116,67 litra, a przy cenie 6 zł/l — 700 zł miesięcznie. Ubezpieczenie 2400 zł i serwis z oponami 3000 zł rocznie to razem 5400 zł ÷ 12, czyli 450 zł miesięcznie.

Wykres pod wynikiem pokazuje ten sam rachunek w dniach roku: przy domyślnych wartościach 170 z 365 dni jeździsz na utratę wartości, 119 na paliwo, 42 na serwis z oponami i 34 na ubezpieczenie. Na paliwo pracujesz więc od 20 czerwca, a przed tą datą — na coś, czego nie widać na żadnym rachunku.

Razem 2150 zł miesięcznie i 25 800 zł rocznie. Utrata wartości stanowi 46,5% tej kwoty — więcej niż paliwo, mimo dwudziestu tysięcy kilometrów rocznie. To typowy układ przy nowszym aucie: składnik, którego nikt nie liczy, jest największy. Przy starszym, tańszym samochodzie proporcje się odwracają i to paliwo zaczyna dominować.

Ta obserwacja ma praktyczną konsekwencję. Szukając oszczędności na aucie, ludzie zwykle zaczynają od spalania i stylu jazdy, czyli od składnika, który da się zmniejszyć o kilkanaście procent. Największe pieniądze leżą jednak w decyzji zakupowej: w tym, jakie auto i w jakim wieku kupujesz oraz jak długo je trzymasz.

W przykładzie powyżej 2150 zł miesięcznie przy 1666,67 km daje 1,29 zł za kilometr. To liczba, którą warto zapamiętać, bo dopiero ona pozwala porównywać.

Przejazd na 30 km w jedną stronę, czyli 60 km tam i z powrotem, kosztuje w tym aucie 77,40 zł — i to jest kwota, z którą należy zestawić cenę taksówki albo biletu, a nie sam koszt paliwa, który na tej trasie wynosi 25,20 zł. Wyjazd na 600 km to 774 zł kosztu auta, nie 252 zł, które zostawisz na stacji.

Koszt kilometra ma też drugie zastosowanie: pokazuje wpływ przebiegu na cały rachunek. Utrata wartości, ubezpieczenie i część serwisu nie zależą od tego, czy jeździsz — to koszty stałe. Im mniej kilometrów, tym drożej wypada każdy z nich. Przy 5000 km rocznie zamiast 20 000 w tym samym aucie koszt miesięczny spada do 1625 zł, ale koszt kilometra rośnie do 3,90 zł, czyli trzykrotnie.

Stąd wniosek, który zaskakuje: auto używane rzadko jest w przeliczeniu na kilometr bardzo drogie. Jeżeli Twój koszt kilometra wychodzi wysoko, pytanie nie brzmi „jak jeździć taniej”, tylko „czy to auto jest w ogóle potrzebne”.

Cena zakupu to kwota, którą faktycznie zapłaciłeś lub zapłacisz, razem z kosztami okołozakupowymi, jeżeli chcesz je uwzględnić. Jeżeli auto już masz, wpisz jego dzisiejszą wartość rynkową i licz koszt od dziś — to również poprawny sposób użycia kalkulatora.

Wartość po okresie sprawdź w ogłoszeniach, dla tego samego modelu starszego o planowany okres posiadania i z przebiegiem, jaki Twoje auto będzie miało. Jeżeli nie wiesz, wpisz dwie wartości — ostrożniejszą i optymistyczną — i zobacz, jak rozjeżdża się wynik. Rozstęp między nimi jest uczciwszą odpowiedzią niż jedna liczba.

Roczny przebieg weź z rzeczywistości, nie z planu. Różnica między licznikiem sprzed roku a dzisiejszym jest lepszym źródłem niż szacunek z głowy, który u większości kierowców jest zaniżony.

Spalanie odczytaj z komputera pokładowego uśrednionego za dłuższy okres albo policz z tankowań: litry podzielone przez kilometry, razy sto. Cenę paliwa wpisz tę, którą płacisz — kalkulator jej nie zna i nie zgaduje.

Ubezpieczenie to suma z ostatniej polisy. Serwis i opony to średnia roczna z ostatnich lat, razem z przeglądem, olejem, klockami i kompletem opon rozłożonym na lata, przez które go używasz. Jeżeli auto jest starsze, dolicz rezerwę na naprawy — to nie pesymizm, tylko arytmetyka.

Kosztu finansowania. Jeżeli auto jest na kredyt albo w leasingu, odsetki i opłaty są osobnym kosztem, którego tu nie ma — policz go w kalkulatorze raty kredytu lub raty leasingu i dodaj do wyniku. Sama rata nie jest kosztem w całości: jej część kapitałowa to zamiana pieniędzy na wartość auta, którą kalkulator ujmuje już jako utratę wartości.

Kosztów zmiennych, które trudno uśrednić: parkowania, autostrad, myjni, mandatów, holowania, poważnej awarii. Można je doliczyć do pola serwisowego jako roczną rezerwę, jeżeli chcesz mieć wynik ostrożniejszy.

Strony podatkowej. Rozliczenie auta w działalności — kosztów uzyskania przychodu, VAT-u, ewidencji przebiegu — zależy od Twojej sytuacji i wykracza poza te osiem pól. To nie jest porada podatkowa — kwestie podatkowe ustal z księgowym albo doradcą podatkowym.

Kosztu utraconych możliwości. Pieniądze zamrożone w aucie mogłyby pracować gdzie indziej. Ten kalkulator ich nie wycenia, a przy droższym aucie kupionym za gotówkę bywa to pozycja porównywalna z rocznym ubezpieczeniem.