Ile zostaje na rękę z umowy o dzieło

Ta sama kwota brutto daje różne netto w zależności od tego, jaką umowę podpisujesz, bo każda ma inny tytuł do składek i inne koszty uzyskania. Dzieło jest tu skrajnym przypadkiem: art. 13 pkt 8 ustawy o PIT zalicza je, tak samo jak zlecenie, do działalności wykonywanej osobiście, ale samo w sobie (o ile nie zawarto go z własnym pracodawcą) nie jest tytułem do żadnych ubezpieczeń z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Cała różnica między brutto a netto to więc wyłącznie podatek liczony od przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania.

Zlecenie ma inaczej: art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy nakłada na nie obowiązkowe składki emerytalną i rentową, a przy zgłoszeniu chorobowego, także chorobową. Te składki obniżają netto zleceniobiorcy, ale jednocześnie obniżają podstawę zdrowotnej, a koszty uzyskania liczą się już od kwoty po ich odjęciu. Do tego dochodzi koszt po stronie zlecającego: narzuty pracodawcy sprawiają, że ta sama umowa kosztuje go więcej niż widnieje na niej kwota brutto, czego przy zwykłym dziele w ogóle nie ma.

Etat różni się od obu tytułem opodatkowania: zamiast procentowych kosztów uzyskania ma stałą, niską kwotę miesięczną, za to korzysta z kwoty zmniejszającej podatek przy złożonym PIT-2. Poniższa tabela pokazuje, ile netto zostaje z 5 000 zł brutto w każdym z tych wariantów. Różnice sięgają ponad tysiąca złotych, mimo identycznej kwoty na umowie.

Ta sama różnica widać po drugiej stronie rachunku, czyli w tym, ile płaci zlecający pracę. Dzieło bez własnego pracodawcy kosztuje zamawiającego dokładnie tyle, ile widnieje na umowie: 5 000 zł, bez żadnych narzutów. Zlecenie na tę samą kwotę kosztuje zleceniodawcę już 6 024 zł, bo dochodzą składki po jego stronie: emerytalna, rentowa, wypadkowa, Fundusz Pracy i FGŚP. Z punktu widzenia firmy zlecającej pracę dzieło jest więc tańsze niż zlecenie przy identycznym brutto. To jeden z powodów, dla których urzędy kontrolują, czy praca zlecona jako dzieło rzeczywiście spełnia jego definicję, a nie jest w istocie zwykłym zleceniem czy etatem pod inną nazwą.

Zwykłe koszty uzyskania z umowy o dzieło wynoszą 20% przychodu pomniejszonego o ewentualne składki (art. 22 ust. 9 pkt 4 ustawy o PIT), to samo 20% co przy zleceniu, bo oba tytuły są w tym przepisie wymienione razem. Koszty autorskie 50% (art. 22 ust. 9 pkt 3) należą się tylko wtedy, gdy umowa rzeczywiście dotyczy stworzenia utworu w rozumieniu prawa autorskiego i przenosi prawa do niego na zamawiającego. Samo określenie umowy jako „o dzieło” o tym nie decyduje, liczy się jej treść.

Różnica w netto rośnie razem z kwotą, bo wyższe koszty zawsze oznaczają niższą podstawę opodatkowania: przy 10 000 zł brutto koszty 20% dają netto 9 040 zł, a koszty 50% dają 9 400 zł, czyli 360 zł więcej za tę samą pracę, wyłącznie dzięki innej kwalifikacji podatkowej.

Ustawa stawia jednak granicę roczną: art. 22 ust. 9a ogranicza łączną sumę kosztów autorskich (i kilku innych z art. 22 ust. 9 pkt 1-3) do kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli 120 000 zł w roku. Ten kalkulator liczy jedną wypłatę i nie wie, ile z tego limitu zużyły wcześniejsze umowy. U kogoś, kto w ciągu roku podpisuje wiele umów o dzieło z prawami autorskimi, rzeczywiste koszty mogą się wyczerpać szybciej, niż sugeruje pojedynczy wynik.

Widać to najwyraźniej przy pojedynczej, wysokiej kwocie. Z umowy na 300 000 zł nominalne koszty autorskie wyniosłyby 150 000 zł (50%), ale limit obcina je do 120 000 zł: podstawa opodatkowania rośnie więc do 180 000 zł, podatek do 21 600 zł, a netto wynosi 278 400 zł, a nie tyle, ile wyszłoby z prostego przemnożenia przez 50%. Przy niższych kwotach z tej konkretnej umowy limit zwykle nie wiąże, ale jeśli w tym samym roku podatnik ma już inne przychody z kosztami autorskimi, może się wyczerpać znacznie wcześniej niż przy tej jednej wypłacie.

Dla drobnych, jednorazowych umów ustawodawca przewidział uproszczenie: jeżeli kwota należności określona w umowie nie przekracza 200 zł, a odbiorca nie jest pracownikiem płatnika, podatek pobiera się w formie ryczałtu 12% od całego przychodu, bez żadnych kosztów uzyskania (art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT). Z umowy na 150 zł wychodzi więc 18 zł podatku i 132 zł na rękę. To mniej korzystne niż przy zasadach ogólnych z kosztami 20%, bo ryczałt liczy się od pełnej kwoty.

Warunek „odbiorca nie jest pracownikiem płatnika” ma znaczenie osobne od kwoty. Gdy dzieło zawiera się z własnym pracodawcą, art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych każe traktować taką umowę jak pracę pracownika, niezależnie od tego, czy kwota mieści się w 200 zł. Wtedy nie ma ryczałtu ani zwolnienia ze składek: od kwoty odchodzą pełne składki emerytalna, rentowa, chorobowa i zdrowotna, tak jak z pensji, a dopiero od pozostałej podstawy liczy się podatek na zasadach ogólnych.

Te dwa warunki, kwota do 200 zł i obcy zamawiający, muszą zachodzić razem. Brak któregokolwiek z nich (wyższa kwota albo własny pracodawca) przesuwa rozliczenie z powrotem na zaliczkę liczoną od podstawy po kosztach uzyskania, tak jak w pozostałych wariantach tego kalkulatora.

Widać to na tej samej kwocie 150 zł, ale z drugim warunkiem niespełnionym. Gdy dzieło na 150 zł zawiera się z własnym pracodawcą, ryczałt w ogóle nie wchodzi w grę: od kwoty odchodzą pełne składki (razem 20,57 zł), zdrowotna (11,65 zł) i koszty uzyskania 20% (25,89 zł), a dopiero od tak ustalonej podstawy liczy się podatek na zasadach ogólnych (12 zł): netto wynosi 105,78 zł, czyli mniej niż 132 zł przy tej samej kwocie u obcego zamawiającego. Sama niska kwota nie chroni więc przed pełnym rozliczeniem, jeśli zamawiającym jest własny pracodawca.

Próg 200 zł dotyczy kwoty określonej w jednej umowie, a nie sumy kilku umów zawartych w roku z tym samym zamawiającym. Każda odrębna umowa do 200 zł, spełniająca oba warunki, kwalifikuje się do ryczałtu osobno. Ustawa mówi wprost o kwocie należności określonej w umowie, nie o łącznym przychodzie z danego źródła w roku podatkowym.

Zamawiający jest tu płatnikiem: pobiera z kwoty brutto zaliczkę albo ryczałt i do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty przekazuje ją na rachunek właściwego urzędu skarbowego (art. 42 ust. 1 ustawy o PIT). Po zakończeniu roku, do końca stycznia, wysyła do urzędu roczne deklaracje obejmujące pobrane kwoty (art. 42 ust. 1a): zaliczki na zasadach ogólnych rozlicza w niej deklaracja PIT-4R, a podatek zryczałtowany rozlicza odrębna deklaracja PIT-8AR.

Przy zaliczce liczonej na zasadach ogólnych zamawiający ma dodatkowy obowiązek: musi też przesłać wykonawcy i urzędowi skarbowemu imienną informację o wysokości jego dochodu (art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT), czyli popularny PIT-11, z którego wykonawca rozlicza się sam w swoim rocznym zeznaniu, doliczając tę kwotę do pozostałych dochodów opodatkowanych według skali. Przy ryczałcie z umów do 200 zł takiej imiennej informacji nie ma: przepis wiąże ją wyłącznie z dochodem opodatkowanym na zasadach ogólnych. Ryczałt jest tu podatkiem ostatecznym (art. 30 ust. 8 ustawy o PIT wprost zabrania łączyć go z dochodami opodatkowanymi według skali z art. 27), więc wykonawca nie wykazuje tej kwoty w swoim zeznaniu rocznym, a rozlicza ją w całości zamawiający.

Dla dzieła z własnym pracodawcą dochodzi jeszcze rozliczenie składek: zamawiający, jako płatnik składek, nalicza i przekazuje do ZUS zarówno część potrąconą pracownikowi, jak i narzuty własne, w tych samych terminach co dla zwykłej umowy o pracę. Niezależnie od formy rozliczenia podatku, każdą umowę o dzieło zawartą z kimś, kto nie jest pracownikiem zamawiającego (albo z pracownikiem, ale poza jego etatem), trzeba zgłosić do ZUS w ciągu 7 dni na formularzu RUD (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), czyli zgłoszenie informacyjne, niezależne od tego, czy od tej umowy w ogóle płaci się składki. Obowiązek ten dotyczy więc także umów rozliczanych ryczałtem do 200 zł: brak jakiegokolwiek podatku pobieranego na zasadach ogólnych nie zwalnia z samego zgłoszenia faktu zawarcia umowy.