Skala, liniowy czy ryczałt: kalkulator porównawczy dla JDG

Skala podatkowa i podatek liniowy opodatkowują dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty. Ryczałt opodatkowuje sam przychód i o kosztach nie wie nic. To jedno zdanie wyjaśnia niemal całą różnicę między nimi: przy działalności bezkosztowej ryczałt liczy podatek od tej samej kwoty co pozostałe formy, tylko po niższej stawce, a przy działalności kosztochłonnej liczy go od kwoty, której przedsiębiorca nigdy nie zobaczył.

Skala ma dwa progi: 12% do 120 000 zł dochodu i 32% od nadwyżki, przy czym podatek z pierwszego progu pomniejsza kwota zmniejszająca 3600 zł. Ta kwota odpowiada dochodowi 30 000 zł zwolnionemu z podatku, kwocie wolnej, która w ustawie nie jest zapisana wprost, tylko wynika z dzielenia 3600 przez 12%. Liniowy ma jedną stawkę 19% od pierwszej złotówki i kwoty wolnej nie ma w ogóle.

Ryczałt ma jedną stawkę przypisaną rodzajowi działalności przez symbol PKWiU: od 17% dla wolnych zawodów, przez 15%, 14% i 12%, po 8,5%, 5,5%, 3% i 2%. Kalkulator nie próbuje odgadnąć tej stawki z opisu branży, bo opisy branż są streszczeniami długich list PKWiU i skutecznie mylą. Jedno z popularnych streszczeń przypisuje stawce 10% „sprzedaż praw majątkowych”, podczas gdy ustawa mówi o kupnie i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek. Stawkę trzeba wybrać samemu, najlepiej po sprawdzeniu symbolu PKWiU swojej usługi.

Na skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% dochodu i nie ma górnej granicy. Rośnie liniowo z zarobkiem, więc przy dochodzie 400 000 zł to 36 000 zł rocznie, kwota porównywalna z samym podatkiem z pierwszego progu. Na podatku liniowym stawka wynosi 4,9%, czyli mniej więcej połowę, i to jest jedna z dwóch głównych przewag liniowego nad skalą przy wyższych dochodach.

Na ryczałcie składka nie zależy od dochodu ani nawet dokładnie od przychodu, tylko od progu, do którego przychód wpada. Podstawą jest 60%, 100% albo 180% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z czwartego kwartału poprzedniego roku, czyli 9228,64 zł. Progi to 60 000 i 300 000 zł przychodu i są stałymi ustawowymi, nieindeksowanymi. Skutek uboczny: dwa tysiące złotych przychodu ponad próg 300 000 zł kosztuje 7973,52 zł dodatkowej składki rocznie.

Obie stawki od dochodu mają dolną granicę. Na skali i liniowym składka nie może być niższa niż 9% minimalnej podstawy, a ta w styczniu 2026 r. jest inna niż przez resztę roku, bo rok składkowy zdrowotnej biegnie od 1 lutego do 31 stycznia. Kalkulator liczy rok jako jeden styczeń po starej podstawie i jedenaście miesięcy po nowej. Dla dochodów powyżej około 58 tysięcy złotych rocznie nie robi to różnicy, dla niższych robi.

Ponieważ ryczałt nie odejmuje kosztów, a pozostałe formy odejmują je w całości, przewaga ryczałtu topnieje wraz z udziałem kosztów w przychodzie. Przy przychodzie 300 000 zł, stawce ryczałtu 12% i dużym ZUS ryczałt jest najtańszy do 99 873 zł kosztów; pierwszą pełną złotówką, przy której wygrywa już podatek liniowy, jest 99 874 zł, czyli 33,29% przychodu. Powyżej tej granicy różnica rośnie z każdą kolejną złotówką kosztu. Tej liczby nie trzeba szukać ręcznie. Kalkulator wylicza ją dla podanego przychodu i stawki i wypisuje w zdaniu pod wynikiem.

Ta granica nie jest uniwersalna. Przy niższej stawce ryczałtu przesuwa się w górę: 8,5% wytrzymuje wyższe koszty niż 12%, a 3% wytrzymuje prawie wszystko. Przy wyższej idzie w dół: przy stawce 17% i tym samym przychodzie 300 000 zł ryczałt oddaje prowadzenie już przy 34 569 zł kosztów, czyli 11,52% przychodu. Przesuwa ją też sam przychód, bo skala wchodzi w drugi próg, a zdrowotna ryczałtowca przeskakuje na wyższy poziom przy 300 000 zł. Dlatego jedyny sensowny sposób korzystania z tego kalkulatora to podstawienie własnych liczb i odczytanie granicy policzonej dla nich.

Warto przy tym pamiętać, że koszty w tym kalkulatorze to koszty bez składek ZUS. Składki dolicza on sam, osobno, żeby nie policzyć ich dwa razy. Jeżeli w Twoich księgach składki społeczne siedzą w kosztach, odejmij je od kwoty wpisywanej w pole kosztów, inaczej wynik będzie zaniżony po stronie skali i liniowego.

Kalkulator nie odlicza składek społecznych od dochodu na skali i liniowym ani połowy zapłaconej składki zdrowotnej od przychodu na ryczałcie. Żadnego z tych odliczeń nie potwierdza notatka źródłowa, z której pochodzą wszystkie parametry, a zasada tej strony brzmi: brak liczby jest tańszy niż liczba zgadywana. Praktyczny skutek jest jednoznaczny: podatek na skali i ryczałcie to górna granica, w rzeczywistym rozliczeniu wyjdzie niższy. Jedyne odliczenie, które kalkulator wykonuje, to składka zdrowotna odliczana od dochodu na podatku liniowym, do rocznego limitu 14 100 zł, bo ten limit ma ogłoszoną podstawę prawną.

Nie ma tu też trzech rzeczy, które nie są kwotami, a potrafią przeważyć wynik. Podatek liniowy odbiera kwotę wolną, wyklucza wspólne rozliczenie z małżonkiem i wyklucza ulgę na dzieci. Osoba samotnie zarabiająca w rodzinie z dwójką dzieci może na skali odzyskać kilka tysięcy złotych rocznie, których w tej tabeli nie widać, bo kalkulator nie pyta o rodzinę.

Poza zakresem pozostają również: danina solidarnościowa od dochodów powyżej miliona złotych, Mały ZUS Plus, ulga na start, IP Box, VAT, rozliczenie roczne składki zdrowotnej oraz sytuacja, w której działalność trwała krócej niż dwanaście miesięcy. Kalkulator zakłada pełny rok i opłacane dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

I rzecz najważniejsza: to jest arytmetyka, nie rekomendacja. Kalkulator pokazuje, która forma daje najniższe obciążenie przy podanych liczbach, i nie wie nic o tym, czy Twój przychód będzie w przyszłym roku taki sam, czy planujesz kupić środek trwały, czy Twoja działalność w ogóle może korzystać z ryczałtu. Decyzję o formie opodatkowania podejmuje się raz na rok i warto ją skonsultować z księgowym, mając te liczby pod ręką jako punkt wyjścia.